Bảo giám lương y | Dưỡng dương giữa xuân, bảo vệ đường huyết khỏe mạnh!

Thời điểm xuân, dương khí bắt đầu sinh sôi nhưng hàn tà vẫn chưa lui, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn . Thêm vào đó, nếu chế độ ăn uống quá nhiều chất béo, ngọt, ngậy hoặc sinh hoạt bị đảo lộn sẽ gây ra nhiều rắc rối cho việc dưỡng sinh của bệnh nhân đái tháo đường, đây cũng là “giai đoạn thử thách” trong kiểm soát đường huyết. Làm thế nào để điều chỉnh cân bằng đường huyết một cách hợp lý?

Nhắc nhở: Cần có sự tham gia của cả bệnh nhân và người nhà, bắt đầu từ nhiều phương diện như sinh hoạt, ăn uống, vận động, dùng thuốc… kết hợp với các phương pháp quản lý khoa học, kiểm soát nghiêm ngặt đường huyết, tránh tình trạng đường huyết dao động .

I. Thuận thời dưỡng dương, tránh rét ngủ ngon, tránh rối loạn sinh hoạt

Vào thời điểm xuân, dương khí dần tăng lên nhưng chưa đầy đủ, hàn tà vẫn dễ xâm nhập cơ thể. Sinh hoạt hàng ngày cần “thuận theo dương khí, tránh né hàn tà, giữ đúng quy luật”.

Tuân thủ nguyên tắc “xuân hú thu đông” (mùa xuân mặc ấm, mùa thu mặc mát), tuyệt đối không cởi bớt áo quá sớm, chú trọng giữ ấm các bộ phận: đầu cổ, lưng, bụng và tay chân.

Khi ngủ ban đêm, độ dày của chăn phải phù hợp. Trước khi ngủ có thể ngâm chân bằng nước ấm từ 15-20 phút, cho thêm một ít lá ngải cứu, gừng tươi để thúc đẩy khí huyết lưu thông, ôn thông dương khí, đồng thời hỗ trợ an thần ngủ ngon.

Ai cũng biết rằng thức khuya vui chơi, sáng dậy quá muộn có thể dẫn đến rối loạn nội tiết, giảm độ nhạy insulin, không có lợi cho sự chuyển hóa và vận hành của cơ thể. Vì vậy, trong cuộc sống hàng ngày nên duy trì sinh hoạt điều độ, đi ngủ trước 11 giờ đêm, thức dậy lúc 7-8 giờ sáng, ngày hôm sau có thể nghỉ trưa thích hợp.

II. Ăn uống biện chứng, kiểm soát đường bảo vệ tỳ, từ chối “gánh nặng tứ cao”

Các thực phẩm “tứ cao”: đường cao, mỡ cao, dầu cao, muối cao cực kỳ dễ khiến đường huyết tăng vọt, đồng thời làm tăng gánh nặng cho tỳ vị. Do đó, điều tiết ăn uống là nội dung cốt lõi của quản lý đái tháo đường.

Thứ nhất, cần kiểm soát nghiêm ngặt thực phẩm chính, từ chối “bẫy đường cao”. Các loại thực phẩm chứa carbohydrate cao như bánh trôi, sủi cảo có chỉ số đường huyết (GI) khá cao, bệnh nhân cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng ăn vào. Thực phẩm chính có thể chọn các loại ngũ cốc thô và đậu giàu chất xơ như yến mạch, gạo lứt, ngô để thay thế một phần gạo mì tinh chế. Lượng lương thực nạp vào hàng ngày cần điều chỉnh theo chiều cao, cân nặng, mức độ vận động của cá nhân, thông thường kiểm soát ở mức 200-400 gram, chia làm 3-4 bữa, tránh ăn uống quá độ.

Thứ hai, lựa chọn nguyên liệu theo biện chứng, kết hợp dưỡng sinh mùa xuân. Người âm hư táo nhiệt có thể ăn lượng vừa phải mộc nhĩ trắng (ngân nhĩ), bách hợp, hạt sen, hoài sơn, đông qua (bí đao) để tư âm nhuận táo; người tỳ thận khuy hư có thể ăn kê, bí đỏ, cà rốt, thịt gà, thịt cá để ôn dương kiện tỳ. Đồng thời, giữa xuân cần bổ sung nước hợp lý, lượng nước uống hàng ngày duy trì từ 1500-2000 ml, có thể uống nước trắng ấm, trà nhạt, trà hoa cúc, tránh uống đồ uống có đường, trà đặc, cà phê.

Thứ ba, kiểm soát nghiêm ngặt đồ dầu mỡ, thực phẩm nhiều muối và rượu bia. Cố gắng ăn uống thanh đạm, ăn nhiều rau tươi, lượng rau nạp vào hàng ngày không dưới 500 gram, phối hợp mặn chay với tỉ lệ thích hợp; uống rượu cần hạn chế nghiêm ngặt, tốt nhất là không uống, nếu thực sự cần thiết có thể uống một lượng nhỏ rượu trắng nồng độ thấp hoặc rượu vang đỏ, mỗi lần không quá 50 ml. Trước khi uống rượu bắt buộc phải ăn lót dạ, sau khi uống rượu cần theo dõi đường huyết kịp thời. Nếu xuất hiện các triệu chứng hạ đường huyết như tim đập nhanh, run tay, vã mồ hôi, cần bổ sung đường ngay lập tức.

III. Vận động điều độ, sinh phát dương khí, tránh ngồi lâu không động

Vận động là một phần quan trọng của quản lý đái tháo đường. “Động tất sinh dương”, vận động điều độ có thể giúp dương khí sinh phát, thúc đẩy khí huyết lưu thông, cải thiện độ nhạy insulin, giúp kiểm soát đường huyết, cân nặng, đồng thời tăng cường thể chất.

Thời điểm giữa xuân, nên chọn thời gian vận động từ 9-11 giờ sáng hoặc 14-16 giờ chiều, tránh vận động vào sáng sớm hoặc chiều tối khi nhiệt độ quá thấp để khỏi bị nhiễm lạnh.

Hình thức vận động chủ yếu là thư thái, nhẹ nhàng như Thái cực quyền, Bát đoạn cẩm, đi bộ… tránh vận động mạnh dẫn đến đường huyết dao động quá lớn hoặc khởi phát các bệnh về tim mạch, mạch máu não.

Cũng có thể tận dụng cơ hội đi bộ để tăng lượng hoạt động, ví dụ như đi bộ 20-30 phút sau bữa ăn, tránh ngồi lâu xem tivi, chơi điện thoại.

Đồng thời, trước khi vận động phải khởi động kỹ, sau khi vận động phải thả lỏng, bổ sung nước ấm kịp thời, tránh vận động khi bụng đói. Theo dõi đường huyết 1-2 giờ sau vận động để hiểu rõ tác động của vận động đối với đường huyết.

IV. Dùng thuốc theo chỉ định, theo dõi định kỳ, tuyệt đối không tự ý điều chỉnh

Vào xuân, một số người thích đi du lịch mà quên uống thuốc hoặc tiêm insulin, thậm chí tự ý giảm liều, ngừng thuốc, đây là nguyên nhân quan trọng dẫn đến dao động đường huyết.

Đái tháo đường là bệnh mãn tính, cần dùng thuốc quy chuẩn lâu dài. Cho dù là thuốc hạ đường huyết dạng uống hay tiêm insulin đều phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ, dùng đúng giờ, đúng liều lượng, tuyệt đối không tự ý điều chỉnh liều hoặc ngừng thuốc. Ngay cả khi đi ra ngoài trong kỳ nghỉ cũng phải chuẩn bị trước, mang theo thuốc và insulin bên mình, dùng thuốc đúng giờ.

Đồng thời, cần tăng cường theo dõi đường huyết. Sự thay đổi nhiệt độ mùa xuân dễ dẫn đến đường huyết dao động, bệnh nhân có thể tăng tần suất theo dõi đường huyết một cách thích hợp để nắm bắt mức độ dao động của đường huyết.